یکی از نقاط تمرکز حوزه هنری خراسان جنوبی در سالهای اخیر، روایت جنوب افغانستان و تاریخ جهاد این خطه علیه اشغالگری استعمارگران بوده است.
مچید زنگویی محققی است که سال ها در این باره به جستجو و نگارش مشغول بوده است.او در این جستار خواندنی گوشه هایی از دنیای نزدیک اما نااشنای قندهار،پایگاه سنتی طالبان،را بازتاب داده است...
نشریه سوره سیمرغ ، شماره 7و8 صفحه 96
مقدمه
در دهههای پرآشوب ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰، قندهار به یکی از کانونهای مهم جهاد اسلامی در افغانستان بدل شد. در حالیکه بسیاری این شهر را زادگاه طالبان میدانند، روایتهای کمتر شنیدهشدهای از حضور جوانان خط امامی، مجاهدین شیعه و سنی، و تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر شکلگیری جریانهای فرهنگی و نظامی در این منطقه وجود دارد.
تأثیر انقلاب اسلامی ایران
با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، موجی از شور و اشتیاق در میان جوانان افغان، بهویژه در قندهار، شکل گرفت. جلسات شبانه، گوشدادن به رادیو، خواندن روزنامهها و رؤیاهای دیدار با امام خمینی، بخشی از زندگی روزمره جوانان خط امامی شد. این اشتیاق بهتدریج به فعالیتهای فرهنگی، تشکیل حلقههای مطالعاتی، و آموزشهای نظامی در ایران منجر شد.
حزبالله قندهار؛ جبههای فرهنگی–نظامی
حزبالله قندهار، با رهبری چهرههایی چون مختار سروی، نهتنها در میدانهای نبرد حضور داشت، بلکه جبهه فرهنگی را نیز فعالانه پیش میبرد. ارتباط با سپاه پاسداران، آموزشهای نظامی در تهران، و تأسیس پایگاههای فرهنگی در زاهدان، بخشی از فعالیتهای این گروه بود. در سال ۱۳۶۷، شورای فرماندهی حزبالله در واسوالی خاکریز قندهار تشکیل شد و نقش مهمی در اتحاد گروههای اسلامی ایفا کرد.
نقش فکری دکتر شریعتی و امام خمینی
جوانان فدائی و خط امامی، آثار دکتر شریعتی را حفظ میکردند و در حلقههای مطالعاتی به بحث و تحلیل آنها میپرداختند. علاقهمندی به امام خمینی باعث شد که بسیاری از آنها به «جوانان خط امامی» مشهور شوند و در مسیر جهاد فرهنگی و نظامی گام بردارند.
تعامل شیعه و سنی در قندهار
برخلاف بسیاری از مناطق افغانستان، در قندهار تعامل میان مجاهدین شیعه و سنی با احترام و همکاری همراه بود. علمای شیعه مانند آیتالله محسنی و فرماندهان سنی در کنار هم علیه کمونیسم و اشغال شوروی مبارزه کردند. این همزیستی، الگویی متفاوت از جهاد افغانستان را به نمایش گذاشت.
اسناد تصویری
تصاویر منتشرشده از مجاهدین حزبالله در قریه چهار باغ (۱۳۶۳)، نشست فرماندهی در خاکریز قندهار (۱۳۶۷)، و چهرههایی با عکس امام خمینی، گواهی بر پیوند عمیق میان جهاد افغانستان و انقلاب اسلامی ایران است.
نتیجهگیری
تاریخ جهاد قندهار، فراتر از روایتهای رسمی طالبان، حامل خاطراتی از جوانان مؤمن، فرهنگی، و مبارز است که با الهام از انقلاب اسلامی ایران، جبههای نوین از مقاومت را شکل دادند. بازخوانی این تاریخ، ضرورتی برای شناخت دقیقتر تحولات منطقه و نقش ایران در آن است.
